სადაც ქარები ქვაზე წერენ ისტორიას, მწყემსები კი ცისკენ მიმავალ უძველეს გზებს მიჰყვებიან
თუშეთი
მე გადავკვეთე აბანოს უღელტეხილი 2,826 მეტრზე, სადაც გზა ღრუბლებშია გამოკვეთილი, ჰაერი კი სიმაღლისა და სიჩუმის გემოს ატარებს. ეს თუშეთია — საქართველოს უკანასკნელი დიდი მწყემსური ცივილიზაცია, ქვის კოშკებისა და სალოცავების სამეფო, რომელიც წელიწადში მხოლოდ ოთხი თვეა ხელმისაწვდომი, როცა თოვლი დნება და მწყემსები თავიანთი ფარებით მაღალმთიან სათიბებს უბრუნდებიან.
მაღალმთიანი კავკასიონი
მდებარეობა
1900-3000მ
სიმაღლე
მხოლოდ ზაფხულში
წვდომა
50+
სოფლები
ავტორი:BBGeorgiaTravel გუნდი•განახლებულია: 2026-01-21
ექსპერტების მიერ გადამოწმებული
მთიანი რეგიონების შედარება
შეადარეთ კავკასიონის მთავარი მიმართულებები
| რეგიონი | უმაღლესი მწვერვალი | სირთულე | საუკეთესო სეზონი | მთავარი ღირსშესანიშნაობა | თბილისიდან |
|---|---|---|---|---|---|
| მცხეთა-მთიანეთი | ყაზბეგი 5,054 მ | PD (საშუალო) | ივნისი-სექტემბერი | გერგეტის სამება | 2.5 სთ |
| სვანეთი | 5201მ მწვერვალი | რთული | ივნ-სექტ | უშბა და კოშკები | 8 სთ |
| თუშეთი მიმდინარე | 4,493მ მწვერვალი | სათავგადასავლო | ივნისი-სექტემბერი | მიუვალი სოფლები | 5-7 სთ |
რეგიონის შესახებ
თუშეთი არის მიუვალი, მაღალმთიანი რეგიონი ჩრდილო-აღმოსავლეთ საქართველოში, რომელიც მდებარეობს კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 1,900-დან 4,490 მეტრამდე სიმაღლეზე. ეს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, რომელიც ესაზღვრება ჩეჩნეთსა და დაღესტანს, რჩება ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე იზოლირებულ დასახლებულ ლანდშაფტად. იგი ხასიათდება ხელუხლებელი ალპური მდელოებით, არყისა და ფიჭვის ტყეებით, რომლებიც განსაკუთრებულ სიმაღლეზე (2,650 მეტრამდე) ხარობს, პირიქითა და თუშეთის ალაზნის მიერ გაჭრილი ღრმა ხეობებით და კულტურით, რომელიც საუკუნეების მანძილზე ჩამოაყალიბა ტრანსჰუმანსმა და გადარჩენისთვის ბრძოლამ დასახლებული სამყაროს კიდეზე.
მკვიდრი თუშები ისტორიულად ოთხ ძირითად თემად იყოფოდნენ: წოვა, გომეწარი, პირიქითა და ჩაღმა. მათი ცხოვრების წესი ეფუძნება ტრანსჰუმანსს — მომთაბარე მესაქონლეობის უძველეს ტრადიციას, რაც გულისხმობს 200-300 კილომეტრიან სეზონურ მიგრაციას თუშეთის მაღალმთიან საძოვრებსა და კახეთის ბარის საზამთრო საძოვრებს შორის. ეს ყოველწლიური მოგზაურობა მიჰყვება 4-4-4 თვიან ციკლს (4 თვე თუშეთში, 4 თვე მიგრაციის გზებზე, 4 თვე საზამთრო საძოვრებზე ზემო ალვანში, ქვემო ალვანსა და შირაქ-სამუხის ველზე), რის გამოც თუშებს ხშირად „სამი მიწის ტომს“ უწოდებენ. მწყემსებს თან ახლავს ქართული ნაგაზები და გამძლე თუშური ცხენები, რომლებსაც ათიათასობით ცხვარი, ათასობით მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი და ასობით ცხენი გადაჰყავთ სახიფათო უღელტეხილებზე.
თუშეთში მოხვედრა ლეგენდარულ სირთულესთანაა დაკავშირებული. რეგიონი დანარჩენ საქართველოსთან მხოლოდ აბანოს უღელტეხილით არის დაკავშირებული — ეს არის 2,826 მეტრზე აღმართული გრუნტის გზა, რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო მარშრუტად ითვლება, ვიწრო ბილიკებით, ციცაბო აღმართებით, მკვეთრი მოსახვევებით და მოაჯირების გარეშე. გზა გახსნილია მხოლოდ ივნისის დასაწყისიდან სექტემბრის ბოლომდე ან ოქტომბრის შუა რიცხვებამდე, თოვლის მიხედვით. წლის დანარჩენი რვა-ცხრა თვის განმავლობაში თუშეთი სრულად მოწყვეტილია სამყაროს და ერთადერთი კავშირი ვერტმფრენია. ამ ექსტრემალურმა იზოლაციამ შემოინახა თუშური კულტურის გასაოცარი სისუფთავე.
რეგიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა განსახიერებულია შუა საუკუნეების ქვის კოშკებსა და ციხე-სოფლებში, რომლებიც აშენებულია შუა საუკუნეებიდან XVIII საუკუნემდე ადგილობრივი მასალებითა და მშრალი წყობით. ეს თავდაცვითი ნაგებობები 3-დან 5 სართულამდე აღწევს, გლუვი კედლებით (ცოცვის აღსაკვეთად) და სათოფურის ფუნქციის მქონე ვიწრო სარკმლებით. სოფლები: ომალო, დართლო (გამოცხადებულია არქიტექტურულ ნაკრძალად) და შენაქო ტრადიციული მთიანი არქიტექტურის ცოცხალი მუზეუმებია. ომალოში მდებარეობს XVI საუკუნის კესელოს ციხე, რომელიც ომიანობისას კოლექტიურ თავშესაფარს წარმოადგენდა.
თუშეთის სულიერი ლანდშაფტი განისაზღვრება „ხატებით“ — წმინდა სალოცავებით, სადაც ქრისტიანული რწმენა და წინარექრისტიანული წარმართული ტრადიციები ერთმანეთს ერწყმის. თითოეულ სოფელს ჰყავს თავისი ადგილობრივი ღვთაება და ამ სალოცავებთან ქალების (განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში მყოფთა) მიახლოება აკრძალულია. უმთავრესი სალოცავია ლაშარი, რომელიც ჩიღოს თავზე მდებარეობს.
კულტურული ცხოვრების მწვერვალია „ათენგენობა“ — ზაფხულის სადღესასწაულო ციკლი, რომელიც აღდგომიდან 100 დღის შემდეგ იწყება და ორ კვირას გრძელდება. თითოეული სოფელი რიგრიგობით მასპინძლობს დღესასწაულს, სადაც „შულთა“ (წილისყრით არჩეული მასპინძელი) ხარშავს რიტუალურ ლუდს — ალუდს. რიტუალები მოიცავს მსხვერპლშეწირვას, დოღს და უნიკალურ „კორბეღელას“, სადაც ხუთი მამაკაცი ერთმანეთის მხრებზე დგომით ცოცხალ კოშკს ქმნის, რაც სიმბოლურად საჯარო სივრციდან სალოცავში ასტრალური ნათების გადატანას ნიშნავს.
თუშური სამზარეულო მეცხოველეობის ეკონომიკას ასახავს. გუდის ყველი, რეგიონის ყველაზე ცნობილი პროდუქტი, მწიფდება ცხვრის ან ხბოს ტყავის გუდაში, რაც მას მძაფრ და გამორჩეულ არომატს სძენს. ეს ტექნიკა აღიარებულია საქართველოს არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობად. ასევე აღსანიშნავია კალტი, კოტორი (თუშური თხელი ხაჭაპური) და თუშური ხინკალი, რომელიც ძირათი შეზავებული ცხვრის ან საქონლის ხორცით მზადდება.
თუშეთის დაცული ტერიტორიები (ეროვნული პარკი, ნაკრძალი და დაცული ლანდშაფტი) 113,660.2 ჰექტარზეა გადაჭიმული და ინახავს კავკასიის 230 ენდემურ მცენარეს, ჯიხვს, არჩვს, ნიამორსა და მთის არწივს. მთა-თუშეთი UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია. მიუხედავად ტურიზმის ზრდისა და თანამედროვე გამოწვევებისა, თეთრი ფარებით მოფენილი მწვანე კალთები კვლავ რჩება საქართველოს უკანასკნელი დიდი სამწყემსო ცივილიზაციის მარადიულ სიმბოლოდ.
რით არის გამორჩეული
მაღალალპური რეგიონი: სიმაღლეები 1,900-დან 4,490 მეტრამდე კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთებზე ვიკიპედია: თუშეთი.
ტრანსჰუმანსის კულტურა: „სამი მიწის ტომი“, რომელიც 200-300 კმ-იან სეზონურ მიგრაციას ახორციელებს 4-4-4 თვიანი ციკლით კავკასიური ექსპედიცია: ტრანსჰუმანსი ცხენებით.
აბანოს უღელტეხილი: მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო გზა 2,826 მეტრზე, მოაჯირების გარეშე, გახსნილია მხოლოდ ივნისი-სექტემბერი ვიკიპედია: აბანოს უღელტეხილი.
სეზონური იზოლაცია: წელიწადში მხოლოდ 4 თვეა ხელმისაწვდომი; 8-9 თვე მოწყვეტილია სამყაროს და კავშირი მხოლოდ ვერტმფრენითაა შესაძლებელი.
კესელოს ციხე: XVI საუკუნის თავდაცვითი კოშკების კომპლექსი ომალოში (1,880 მ), კლდოვან ბორცვზე ვიკიპედია: ომალო.
დართლოს არქიტექტურული ნაკრძალი: ცოცხალი მუზეუმი 2,000 მ სიმაღლეზე საუკუნოვანი ქვის სახლებითა და კოშკებით ვიკიპედია: დართლო.
შენაქოს მაღალმთიანი სოფელი: დასახლებული პუნქტი 2,070-2,080 მეტრზე უნიკალური სახლი-კოშკებით და სამების ეკლესიით ვიკიპედია: შენაქო.
ხატები და სალოცავები: სულიერი ცხოვრების ცენტრი, სადაც ქრისტიანული და წარმართული რიტუალები ერწყმის ერთმანეთს; ქალებისთვის მიახლოება აკრძალულია.
ათენგენობის ფესტივალი: ზაფხულის რიტუალური ციკლი, რომელიც მოიცავს ალუდის მოდუღებას, დოღს და „კორბეღელას“ კვეტერა: ათენგენობის ფესტივალი.
გუდის ყველი: ცხვრის ტყავში დავარგებული ყველი, საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი Georgia Travel: გუდის ყველი.
თუშეთის დაცული ტერიტორიები: 113,660.2 ჰექტარი, რომელიც მოიცავს ეროვნულ პარკს, დაცულ ლანდშაფტს და ნაკრძალს თუშეთის დაცული ტერიტორიები.
UNESCO-ს აღიარება: მთა-თუშეთი მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია; 2022 წელს მიენიჭა ბიოსფერული რეზერვატის სტატუსი UNESCO: მთა-თუშეთის საცდელი სია.
ენდემური ბიომრავალფეროვნება: კავკასიის 230 ენდემური მცენარე, ფიჭვნარები 2,650 მეტრამდე, ჯიხვი, არჩვი, ნიამორი და დათვი თუშეთის დაცული ტერიტორიები.
შუა საუკუნეების ქვის კოშკები: 3-5 სართულიანი თავდაცვითი ნაგებობები მშრალი წყობით, გლუვი კედლებით.
თუშური კოტორი: ტრადიციული ხაჭაპური უკიდურესად თხელი ცომით, კალტითა და ერბოთი.
ოთხი მთიანი თემი: ისტორიულად დაყოფილი წოვა, გომეწარ, პირიქითა და ჩაღმა თემებად, რომლებიც სხვადასხვა ხეობებში სახლობენ ვიკიპედია: თუშეთი.
მთავარი ღირსშესანიშნაობები
1
ომალო და კესელოს ციხე (1,880მ)
ვდგავარ თუშეთის ადმინისტრაციულ ცენტრში. XVI საუკუნის კესელოს ციხე კლდოვან ბორცვზეა აღმართული და მისი კოშკები ომიანობისას კოლექტიურ თავშესაფარს წარმოადგენდა. ზემო ომალო ტრადიციული არქიტექტურით საუკეთესო ბაზაა რეგიონის გამოსაკვლევად ვიკიპედია: ომალო.
2
დართლოს არქიტექტურული ნაკრძალი (2,000მ)
ვსეირნობ ტრადიციული ქართული ხუროთმოძღვრების ამ ცოცხალ მუზეუმში ომალოდან 15 კმ-ში. საუკუნოვანი ქვის სახლები და კოშკები მთის კალთებს ეკვრის, XIX საუკუნის დართლოს ეკლესია კი მთის მემკვიდრეობის მოწმეა ვიკიპედია: დართლო.
3
შენაქოს მაღალმთიანი სოფელი (2,070-2,080მ)
მივაღწიე პირიქითა ქედის სამხრეთ კალთაზე მდებარე სოფელს. იგი გამორჩეულია უნიკალური სახლი-კოშკებითა და XIX საუკუნის სამების ეკლესიით, რაც თუშური მთის ცხოვრების უწყვეტობის საუკეთესო მაგალითია ვიკიპედია: შენაქო.
4
აბანოს უღელტეხილი (2,826მ)
გავდივარ მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო გზას, რომელიც 2,826 მეტრზე ადის. მხოლოდ ივნისიდან სექტემბრამდე გახსნილი ეს ლეგენდარული უღელტეხილი თუშეთის ერთადერთი სახმელეთო კავშირია დანარჩენ საქართველოსთან ვიკიპედია: აბანოს უღელტეხილი.
5
ხატები და სალოცავები
ამ წმინდა ადგილებს მოკრძალებული მანძილიდან ვაკვირდები. თითოეული სოფლის ხატი, რომელიც ხშირად მსხვერპლშეწირული ცხვრის რქებითაა შემკული, ქრისტიანული და წარმართული ტრადიციების სინთეზს წარმოადგენს. უმთავრესი სალოცავი ლაშარია.
6
თუშეთის დაცული ტერიტორიები (113,660 ჰექტარი)
ვიკვლევ უზარმაზარ დაცულ ლანდშაფტს, რომელიც ინახავს ალპურ მდელოებს, 2,650 მეტრამდე აზიდულ ფიჭვნარებს, მყინვარებსა და კავკასიის 230 ენდემურ მცენარეს. აქ ბინადრობს ჯიხვი, არჩვი, დათვი და მთის არწივი თუშეთის დაცული ტერიტორიები.
7
ტრანსჰუმანსის მარშრუტები
ვხედავ სეზონური მიგრაციის უძველეს ტრადიციას — ათიათასობით ცხვარი და მწყემსის ნაგაზები 200-300 კმ-ს გადიან თუშეთის ალპურ საძოვრებსა და კახეთის ბარს შორის. ეს 4-4-4 თვიანი ციკლი თუშური ყოფის საფუძველია კავკასიური ექსპედიცია: ტრანსჰუმანსი ცხენებით.
8
ათენგენობის ფესტივალი
ვმონაწილეობ ზაფხულის რიტუალურ ციკლში, რომელიც აღდგომიდან 100 დღის შემდეგ იწყება. სოფლები რიგრიგობით მასპინძლობენ დღესასწაულს, სადაც იხარშება ალუდი, სრულდება მსხვერპლშეწირვა და იმართება „კორბეღელა“ — ადამიანთა კოშკი კვეტერა: ათენგენობის ფესტივალი.
9
ალპური მდელოები და მდინარის ხეობები
ვსეირნობ სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე, სადაც პირიქითა და თუშეთის ალაზანი ღრმა ხეობებს ქმნიან. ეს ეკოლოგიურად მრავალფეროვანი საძოვრები საუკუნეების მანძილზე კვებავს მომთაბარეობის ტრადიციას.
10
შუა საუკუნეების ქვის არქიტექტურა
ვაკვირდები თავდაცვით კოშკებსა და გამაგრებულ სახლებს, რომლებიც მშრალი წყობითაა ნაშენი. 3-5 სართულიანი ნაგებობები გლუვი კედლებით, სათოფურებითა და პირველ სართულზე პირუტყვის სადგომით თუშური ყოფის განუყოფელი ნაწილია.
კულტურული მემკვიდრეობა
- ეწვიეთ ომალოს და ავით კესელოს ციხეზე (XVI ს.) ვიკიპედია: ომალო.
- დაათვალიერეთ დართლოს არქიტექტურული ნაკრძალი საუკუნოვანი ქვის სახლებით ვიკიპედია: დართლო.
- გაეცანით შენაქოს მაღალმთიან სოფელს და მის უნიკალურ სახლი-კოშკებს ვიკიპედია: შენაქო.
- დააკვირდით ხატებს მოკრძალებული მანძილიდან, პატივი ეცით ადგილობრივ აკრძალვებს.
- დაესწარით ათენგენობის ფესტივალს, ნახეთ ალუდის მოდუღება და „კორბეღელა“ კვეტერა: ათენგენობის ფესტივალი.
- გაეცანით ტრანსჰუმანსის (მომთაბარეობის) კულტურას და „სამი მიწის ტომის“ ისტორიას კავკასიური ექსპედიცია: ტრანსჰუმანსი ცხენებით.
- შეისწავლეთ შუა საუკუნეების თავდაცვითი არქიტექტურა და მშრალი წყობის მეთოდები.
- მოინახულეთ პირიქითა ხეობის სოფლები: კვავლო, გირევი და ჰეგოს ციხეები.
ბუნება და ველური სამყარო
- ილაშქრეთ თუშეთის ეროვნული პარკის ბილიკებზე, დააკვირდით ჯიხვებს, არჩვებსა და მთის არწივებს თუშეთის დაცული ტერიტორიები.
- გაიარეთ ალპურ მდელოებზე, სადაც კავკასიის 230 ენდემური მცენარე ხარობს.
- გამოიკვლიეთ პირიქითა და თუშეთის ალაზნის ღრმა ხეობები.
- დააკვირდით უნიკალურ ფიჭვნარებს, რომლებიც 2,650 მეტრ სიმაღლეზეც კი იზრდება.
- ცხენით გასეირნება სოფლებს შორის მაღალ ქედებსა და მდინარეებზე გადასვლით.
- ღამისთევა კარავში ხელუხლებელი ცის ქვეშ, სადაც იდეალურად ჩანს ირმის ნახტომი.
- ველურ ბუნებაზე დაკვირვება: მგლები, მელა და მრავალფეროვანი ფრინველები.
გასტრონომია და ტრადიციები
- დააგემოვნეთ გუდის ყველი, რომელიც ტყავის გუდაში მწიფდება — საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა Georgia Travel: გუდის ყველი.
- სინჯეთ თუშური კოტორი — თხელი ცომით, კალტითა და ერბოთი მომზადებული ხაჭაპური.
- მიირთვით კალტი — შრატისგან დამზადებული დავარგებული ხაჭო.
- დააგემოვნეთ თუშური ხინკალი ცხვრის ან საქონლის ხორცითა და ძირათი.
- გასინჯეთ ათენგენობისთვის მოდუღებული რიტუალური ლუდი - ალუდი.
- მიიღეთ მონაწილეობა ტრადიციულ სუფრაში ადგილობრივ მწყემსებთან ერთად.
- გაეცანით მთის მესაქონლეობისა და ყველის წარმოების სეზონურ ტრადიციებს.
თავგადასავალი და წვდომა
- გადაკვეთეთ აბანოს უღელტეხილი (2,826 მ) — მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო გზა ვიკიპედია: აბანოს უღელტეხილი.
- დაიქირავეთ ადგილობრივი გამოცდილი მძღოლი ალვანიდან რთული მთის გზის გასავლელად.
- დაგეგმეთ ვიზიტი ივნისი-სექტემბრის პერიოდში, როცა უღელტეხილი გახსნილია.
- გამოსცადეთ ექსტრემალური სეზონური იზოლაცია და გაიგეთ ზამთარში ვერტმფრენით მგზავრობის წესები.
- მრავალდღიანი საფეხმავლო მარშრუტები მიუვალ სოფლებს შორის (1,900-2,080 მ).
- თვალი ადევნეთ ცხვრის გადარეკვას (მიგრაციას), როცა ათიათასობით ცხვარი კვეთს უღელტეხილებს.
ვიზიტის დაგეგმვა
საუკეთესო დრო ვიზიტისთვის
მხოლოდ ივნისიდან სექტემბრამდე. ოქტომბრიდან მაისის ბოლომდე აბანოს უღელტეხილი თოვლის გამო დაკეტილია. პიკი - ივლისი-აგვისტო ათენგენობისთვის.
თბილისიდან
4-5 საათი ალვანამდე (კახეთი), შემდეგ სავალდებულო 4-5 საათიანი მგზავრობა 4WD-ით ომალომდე. ჯამში 8-10 საათი.
რეკომენდებული ხანგრძლივობა
მინიმუმ 3-4 ღამე; მგზავრობას ორივე მიმართულებით თითო სრული დღე სჭირდება. ლაშქრობისთვის რეკომენდებულია ერთი კვირა.
განთავსება
საოჯახო სასტუმროები ომალოში, დართლოსა და შენაქოში. პირობები მარტივია: შეშის ღუმელი, მზის ენერგია, ინტერნეტის გარეშე.
ტრანსპორტი
არ სცადოთ საკუთარი მანქანით მგზავრობა. დაიქირავეთ გამოცდილი მძღოლი ალვანში, რომელმაც იცის უღელტეხილის ყოველი მოსახვევი. ხელმისაწვდომია საერთო ტაქსები.
ბიუჯეტი
$50-$100 დღეში ტრანსპორტირების, საცხოვრებლისა და კვების ჩათვლით. ბიუჯეტის დიდი ნაწილი მოდის მთის სპეციალიზებულ ტრანსპორტზე.
სამოგზაურო რჩევები
- თუშეთში არ არის ბენზინგასამართი სადგურები, ბანკომატები და აფთიაქები — წაიღეთ ყველა საჭირო მარაგი და ნაღდი ფული.
- პატივი ეცით სალოცავებს (ხატებს): ქალებს იქ მიახლოება ეკრძალებათ, ნუ აიღებთ ქვებს ამ ადგილებიდან.
- აბანოს უღელტეხილი ძალიან სახიფათოა: მეწყერები, ვიწრო გზა, მოაჯირების გარეშე. ენდეთ ადგილობრივ მძღოლებს.
- ამინდი სწრაფად იცვლება — თან იქონიეთ თბილი სამოსი ზაფხულშიც კი.
- მობილური კავშირი ძალიან სუსტია ან საერთოდ არ არის. წინასწარ აცნობეთ ვინმეს თქვენი მარშრუტი.
- საგანგებო სიტუაციებში ან როცა გზა ჩაკეტილია, შესაძლებელია ვერტმფრენით მგზავრობა, თუმცა ეს ძვირია.
- ათენგენობა იწყება აღდგომიდან 100 დღის შემდეგ — დაგეგმეთ წინასწარ კულტურული გამოცდილებისთვის.
- ცხვრის გადარეკვა გაზაფხულზე და შემოდგომაზე საუკეთესო შანსია ფოტოგრაფიისთვის.
- ივლის-აგვისტოში სასტუმროები სწრაფად ივსება. დაჯავშნეთ წინასწარ.
ხშირად დასმული კითხვები
თუშეთი ხელმისაწვდომია მხოლოდ აბანოს უღელტეხილით (2,826მ), რომელიც მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო გზად ითვლება. თბილისიდან ჩადით ქვემო ალვანში, საიდანაც უნდა დაიქირაოთ გამოცდილი მძღოლი 4WD ავტომობილით. ნუ ეცდებით საკუთარი მანქანით მგზავრობას.
მხოლოდ ივნისიდან სექტემბრამდე. სხვა დროს უღელტეხილი თოვლის გამო დაკეტილია. პიკი არის ივლისი-აგვისტო, როდესაც იმართება ათენგენობის დღესასწაულები. დაგეგმეთ მინიმუმ 3-4 ღამე.
ეს არის 2,826 მეტრზე მდებარე გრუნტის გზა — ერთადერთი კავშირი თუშეთთან. მას აქვს ვიწრო ბილიკები, ციცაბო აღმართები, მოაჯირების არარსებობა და ხშირი მეწყერები. ყოველთვის გამოიყენეთ ადგილობრივი მძღოლების მომსახურება.
თუშეთის სიმბოლო — ყველი, რომელიც ტრადიციული წესით, ტყავის გუდაში მწიფდება. ეს მეთოდი აღიარებულია საქართველოს არამატერიალურ კულტურულ მემკვიდრეობად და ყველს უნიკალურ, მძაფრ არომატს აძლევს.
თუშეთის უმთავრესი რელიგიური დღესასწაული, რომელიც აღდგომიდან 100 დღის შემდეგ იწყება. იგი მოიცავს რიტუალური ლუდის (ალუდის) მოდუღებას, მსხვერპლშეწირვას და „კორბეღელას“ — ადამიანთა ცოცხალი კოშკის შექმნას.
საოჯახო სასტუმროები ომალოში, დართლოსა და შენაქოში გთავაზობთ ავთენტურ გარემოს. მოემზადეთ მარტივი პირობებისთვის: შეშის ღუმელი, მზის ენერგია და შეზღუდული ინტერნეტი. ივლის-აგვისტოში დაჯავშნეთ წინასწარ.
აუცილებლად იქონიეთ ნაღდი ფული (ბანკომატები არ არის), საჭირო მედიკამენტები (აფთიაქები არ არის), თბილი სამოსი, სალაშქრო ფეხსაცმელი და მზისგან დამცავი საშუალებები. მობილური კავშირი ძალიან სუსტია.
სამი მთავარი სოფელია: ომალო (ადმინისტრაციული ცენტრი კესელოს ციხით), დართლო (არქიტექტურული ნაკრძალი) და შენაქო (უნიკალური სახლი-კოშკებით). სამივე ინარჩუნებს შუა საუკუნეების არქიტექტურას.
გაქვთ დამატებითი კითხვები თუშეთი-ის შესახებ? დაუკავშირდით ჩვენს ადგილობრივ ექსპერტებს
ფოტოგალერეა
Medieval stone towers of Dochu village clinging to mountain slopes in Tusheti.
Traditional Tushetian defensive towers standing sentinel against the Caucasus mountains.
A picturesque Tushetian village bathed in sunlight on the mountain slopes.
