შიდა ქართლი საქართველოს ისტორიული გულია, აკვანი, საიდანაც ქართული სახელმწიფოებრიობა აღმოცენდა. ეს ძველი იბერიის ბირთვია, სადაც მეფე ფარნავაზ I-მა ძვ.წ. 302-237 წლებში პირველი გაერთიანებული ქართული სამეფო დააარსა, ააგო არმაზციხე, აღმართა არმაზის კერპები და შექმნა ქართული დამწერლობა. ამ რეგიონის და მისი ხალხის (ქართველები) სახელი გახდა საფუძველი საქართველოს სახელწოდებისა — საქართველო, „ადგილი, სადაც ქართველები ცხოვრობენ“. საქართველოს გაგება აქედან იწყება, ამ ნაყოფიერ ვაკეზე დიდ და მცირე კავკასიონს შორის, სადაც მტკვარი ათასწლეულების განმავლობაში კვებავდა ცივილიზაციას.
ამ მემკვიდრეობის ცენტრში დგას უფლისციხე, „უფლის ციხე“, ერთ-ერთი უძველესი ქალაქური დასახლება კავკასიაში. ქვერნაქის ქედის ვულკანურ კლდეში ნაკვეთი ეს ქალაქი ძვ.წ. II-I ათასწლეულით თარიღდება. თავისი ძლიერების ზენიტში უფლისციხეში 20 000 ადამიანი ცხოვრობდა, 700-მდე კლდეში ნაკვეთი ოთახით — საცხოვრებლებით, „თამარის დარბაზით“, ტაძრებით, მარნებით, საცხობით, საპყრობილით და ანტიკური თეატრითაც კი. აბრეშვის გზაზე მისი სტრატეგიული მდებარეობა მას უმნიშვნელოვანეს ეკონომიკურ და რელიგიურ ცენტრად აქცევდა. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ (IV ს.) მისი მნიშვნელობა შემცირდა, თუმცა ისევ აღორძინდა თბილისის არაბთა მიერ დაპყრობის დროს (VIII-X სს.). დღეს 150 ოთახია შემორჩენილი — იუნესკო-ს საცდელი სიის ძეგლი, რომელიც 3000-წლოვან უწყვეტ კლდეში ნაკვეთ ურბანიზმს მოწმობს.
რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი, გორი, ისტორიის საკუთარ ფენებს ატარებს. გორის ციხე კლდოვან ბორცვზეა აღმართული, არქეოლოგიური მტკიცებულებებით, სიმაგრე აქ ჯერ კიდევ ძვ.წ. V-IV საუკუნეებში არსებობდა. ისტორიულ წყაროებში პირველად XIII საუკუნეში იხსენიება, აღადგინეს მეფე როსტომმა (1642) და ერეკლე II-მ (1774). მისი სტრატეგიული მდებარეობა აკონტროლებდა შიდა ქართლს და სავაჭრო გზებს, რის გამოც ის მუდმივი ბრძოლის საგანი იყო. დღეს გორი მსოფლიოში უფრო ცნობილია როგორც იოსებ სტალინის (1878) სამშობლო. 1957 წელს გახსნილი სტალინის მუზეუმის კომპლექსი, რომელიც მოიცავს ქვის ფანჩატურში მოქცეულ მის სახლ-მუზეუმსა და პირად ჯავშანმატარებელს, რთულ და წინააღმდეგობრივ ისტორიულ მემკვიდრეობას ინახავს.
მაგრამ შიდა ქართლის სული მის უფრო წყნარ ძეგლებშია. ატენის სიონი, VII საუკუნის ტაძარი ულამაზეს ხეობაში, ინახავს XI საუკუნის (დაახლ. 1080 წ.) ფრესკებს, რომლებიც დავით აღმაშენებლის პატრონაჟით შეიქმნა. ეს მონუმენტური კომპოზიციები, შესრულებული ღია ცისფერ, ნაცრისფერ და მეწამულ ფერებში, მოიცავს მეფეთა პორტრეტებს — საკურთხევლის აფსიდში თავად დავით აღმაშენებელია გამოსახული. ტაძარი ასევე ინახავს ნუსხური და მხედრული დამწერლობის უძველეს ნიმუშებს.
თავად ლანდშაფტიც გამძლეობის ამბებს ყვება. მტკვარი, კავკასიის უგრძესი მდინარე, შიდა ქართლის ნაყოფიერ ველებზე მიედინება; მისი შენაკადები — ქსანი, ლიახვი და არაგვი — სოფლის მეურნეობასა და მევენახეობას კვებავს. აქ ჩინური (ან ჩინებული) ყურძენი ხარობს საქართველოს ერთ-ერთ შედარებით გრილ მეღვინეობის რეგიონში. ეს გვიანი სიმწიფის თეთრი ყურძენი, მაღალი ბუნებრივი მჟავიანობით, გვაძლევს დახვეწილ მშრალ ღვინოებს, ცნობილ ცქრიალა ღვინოს (ატენური) და ქვევრის ქარვისფერ ღვინოებს. გემო ელეგანტურია — მწვანე ვაშლი, მსხალი, ლაიმის ცედრა, თეთრი ყვავილები — მკვეთრი მჟავიანობითა და მინერალური ტონებით.
შიდა ქართლში სტუმრობა ნიშნავს ერის დაბადების ადგილზე გავლას — უფლისციხის კლდეში ნაკვეთი საწნახელებიდან ატენის სიონის შუა საუკუნეების ფრესკებამდე, ბაღებიდან, სადაც საუკეთესო ატამი მოდის, ქართლური მრავალხმიანობის მშვიდ ღირსებამდე. ეს საქართველოს მიწაზე მყარად მდგარი სულია, სადაც მზით განათებული ქვა და მდინარე გვახსენებს, რომ სახელმწიფოებრიობა არა მომენტი, არამედ უწყვეტი მოგზაურობაა.
