ქვემო ქართლი საქართველოს ცოცხალი გულია, რეგიონი, სადაც ცივილიზაციის სიღრმე არა საუკუნეებით, არამედ ეპოქებით იზომება. აქ, დმანისში, არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს Homo georgicus-ის ნაშთები — ხუთი თავის ქალა და ჩონჩხის ფრაგმენტები, რომლებიც 1.75-1.85 მილიონი წლით თარიღდება. ეს ამტკიცებს, რომ პირველმა ადამიანებმა, რომლებმაც აფრიკა დატოვეს, სწორედ ამ კავკასიურ დერეფანზე გაიარეს. ამ აღმოჩენამ შეცვალა ჩვენი წარმოდგენა ადამიანის განსახლებაზე და საქართველო ევროპული ისტორიის სათავეში დააყენა.
თუმცა ქვემო ქართლის წვლილი კაცობრიობის კულტურაში ევოლუციით არ სრულდება. გადაჭრილ გორასა და შულავერის გორაზე აღმოჩენილია ნეოლითური ხანის კერამიკული ჭურჭლის ფრაგმენტები, რომლებიც ღვინის მჟავას შეიცავდა. ძვ.წ. 6000 წლით დათარიღებული ეს ჭურჭელი მსოფლიოში მეღვინეობის უძველესი მატერიალური დასტურია. ეს არ იყო შემთხვევითი ფერმენტაცია, არამედ შულავერ-შომუთაფას კულტურის მიერ ღვინის მიზანმიმართული წარმოება, რაც დასაბამს აძლევს საქართველოს 8000-წლიან უწყვეტ ტრადიციას.
V საუკუნეში კი აქ კიდევ ერთი დასაწყისი ჩაიწერა. ბოლნისის სიონში, რომელიც 478-493 წლებში აიგო, ოსტატებმა ქვაზე ასომთავრული წარწერა ამოკვეთეს — ქართული დამწერლობის უძველესი ისტორიული დოკუმენტი. დღეს ქვემო ქართლი კონტრასტებისა და მრავალფეროვნების რეგიონია, სადაც ქართული, აზერბაიჯანული და სომხური თემები საუკუნეების მანძილზე იზიარებენ ამ მიწას, მათ ენებსა და ტრადიციებს კი სოფლის ყოველდღიურობაში ვხვდებით.
