აფხაზეთი (აფხაზეთი), რომელიც ისტორიულად და კულტურულად საქართველოს განუყოფელი ნაწილია, გამორჩეული ბუნებრივი სილამაზითა და ისტორიული მნიშვნელობით გამოირჩევა აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში. საერთაშორისო თანამეგობრობისა და გაეროს უშიშროების საბჭოს 32 რეზოლუციის მიერ აღიარებულია საქართველოს ტერიტორიულ ფარგლებში, თუმცა 2008 წლის ომის შემდეგ რუსეთის სამხედრო ოკუპაციის ქვეშ იმყოფება. მიუხედავად ამ ტრაგედიისა, რეგიონის კულტურული მემკვიდრეობა — ანტიკური კოლხეთიდან შუა საუკუნეების ქართულ სამეფომდე — საქართველოს ისტორიის წაუშლელი ნაწილია.
რეგიონის ისტორია ბერძნული მითოლოგიიდან იწყება. ეს იყო კოლხეთი, იაზონისა და არგონავტების დანიშნულების ადგილი ოქროს საწმისის ძიებაში, მედეას სამშობლო. ძვ.წ. VI საუკუნეში მილეტელმა ბერძენმა ვაჭრებმა დააარსეს დიოსკურია (თანამედროვე სოხუმი), ყველაზე შორეული კოლონია. დიოსკურია მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი იყო, სადაც ანტიკური წყაროების მიხედვით უამრავ ენაზე საუბრობდნენ. რომის მმართველობის დროს ქალაქს სებაასტოპოლისი ეწოდა. არქეოლოგიურმა გათხრებმა წყალქვეშა კოშკები და კედლები გამოავლინა.
შუა საუკუნეებში, 780-იან წლებში, აღზევდა აფხაზთა სამეფო, რომელიც 850-950 წლებში ყვაოდა. ეს გავლენიანი ფეოდალური სახელმწიფო დასავლეთ საქართველოში გავრცელდა. 1008 წელს, დინასტიური მემკვიდრეობით, აფხაზთა სამეფო და ქართველთა სამეფო ბაგრატ III-ის მეთაურობით გაერთიანდა და ერთიანი საქართველოს სამეფო ჩამოაყალიბა. ამ პერიოდში ქალაქს ცხუმი ეწოდებოდა და ქართველი მეფეების საზაფხულო რეზიდენციას წარმოადგენდა.
რეგიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა ქართულ კულტურულ სივრცეს განეკუთვნება. ბედიის ტაძარი (X საუკუნის ბოლო, ნაკურთხია 999 წელს) მეფე ბაგრატ III-მ ააგო. სწორედ აქ განისვენებს გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფე. დრანდის ტაძარი, რომელიც გადმოცემით იმპერატორ იუსტინიანე I-მა ააგო, შუა საუკუნეებში აფხაზეთის საკათალიკოსოს საეპისკოპოსო ცენტრი იყო. ილორის წმინდა გიორგის ეკლესია (XI საუკუნე) დასავლეთ ქართული ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვანი ძეგლია.
ლანდშაფტი კონტრასტებითაა სავსე. შავი ზღვის სუბტროპიკული სანაპირო, ნოტიო ჰავითა და მცენარეულობით, დასავლეთ კავკასიონის ტყიან მთებს ერწყმის. რიწის ტბა, 950 მეტრ სიმაღლეზე, ზურმუხტისფერი მარგალიია. ახალი ათონის მღვიმე, „მიწისქვეშა ქალაქი“, უზარმაზარ დარბაზებსა და ტბებს მოიცავს.
ისტორიულად აფხაზეთი მრავალფეროვანი იყო. აფხაზური ენა საუკუნეების განმავლობაში თანაარსებობდა ქართულთან (განსაკუთრებით მეგრულთან), რამაც ენობრივი და კულტურული სირთულე შექმნა. ეს ორენოვნება და თანაარსებობა რეგიონის უნიკალური მახასიათებელი იყო.
დღეს აფხაზეთი მოგზაურთათვის მიუწვდომელია საქართველოს კონტროლირებადი ტერიტორიიდან. თუმცა, მისი კულტურული მემკვიდრეობა, ბუნებრივი საოცრებები და ისტორიული ძეგლები რჩება ცოცხალ არქივად, რომელიც ელოდება დროს, როდესაც კვლავ თავისუფლად ხელმისაწვდომი გახდება, როგორც ერთიანი საქართველოს ნაწილი.
